1399/4/9 دوشنبه یادداشت کتابدار؛ سلامت جامعه، دغدغه کتابدارانه در ایام کرونایی نیره دادخواه، کتابدار کتابخانه مرکزی امام خمینی(قدس سره) مشهد در مقاله ای به بررسی نقش کتابدار در مواجهه با سلامت جامعه در بحرانهایی مانند شیوع ویروس کرونا پرداخته است.
به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی؛ نیره دادخواه کتابدار کتابخانه مرکزی امام خمینی(قدس سره) مشهد در مقاله ای به بررسی نقش کتابدار در مواجهه با سلامت جامعه در بحرانهایی مانند شیوع ویروس کرونا پرداخته است.

متن این مقاله به شرح ذیل است:

اغلب افراد جامعه تصورشان در مورد وظایف یک کتابدار تنها پیرامون امانت کتاب و بازگشت آن و نهایتاً؛ می باشد. در صورتیکه کتابدار نقشهای زیادی را در جامعه بر عهده دارد. یکی از این نقشهای خطیر تهیه اطلاعات و منابع روزآمد و مورد نیاز کاربران و صاحبان فکر می باشد. امروزه نقش کتابدار همزمان با توسعه و پیشرفت تکنولوژیهای بسیار متنوع و متفاوت شده است. امروزه کاربران می توانند بدون مراجعه فیزیکی به کتابخانه، با استفاده از امکانات الکترونیکی و اینترنت، اطلاعات مورد نیاز علمی، اجتماعی، ادبی، بهداشتی و ... را از کتابداران دریافت کنند. از طرفی نقش کتابداران به عنوان سفیران اطلاعات در بحرانها، مسائل و مشکلات عمومی و آموزشهای عمومی، نقشی بی بدیل می باشد.

با توجه به اهمیت سلامت در جامعه و ارتقای سطح بهداشت عمومی، یکی از وظایف کتابداران حل مشکلات بهداشتی و سلامتی مردم است.

ضرورت دانستن اطلاعات مربوط به بهداشت فردی و سلامت فرد به اندازه ای است که در تمامی جوامع، سازمانها و نهادهایی مسئول حفظ سلامتی افراد جامعه هستند و مدام فعالیتهای مداومی را برای جلوگیری از انواع بیماریها انجام می دهند.

با توجه به هزینه های زیادی که ممکن است برای شیوع و یا درمان بیماریهای خاص در جامعه ای صرف شود، بنابراین مقرون به صرفه ترین روش برای حفظ سلامت جامعه، آگاه کردن مردم جامعه می باشد. از این رو نقش سازمانهای حامی مردم در مواقع دشوار بسیار محرز می باشد و در این بین موسسات فرهنگی و آموزشی از جمله کتابخانه ها به عنوان ستونی در حفظ سلامت افراد جامعه عمل می کنند. کتابداران می توانند روزآمدترین و مناسبترین اطلاعات را در اختیار افراد جامعه قرار دهند.

اما در این راستا باید بررسی شود که مردم جامعه برای بدست آوردن اطلاعات مربوط به سلامت و تندرستی خود به کجا مراجعه می کنند؟ با نگاهی به تحقیقات انجام شده درمی یابیم که بیشتر افراد جامعه این اطلاعات را به صورت جسته و گریخته از رسانه های گروهی، روزنامه و یا در شرایط مطلوب دسترسی به پزشک به دست می آورند. اطلاعاتی که ممکن است گاهاً اشتباه و یا مناسب فرد نباشد. کتابداری که یکی از وظایف اصلی او توزیع و اشاعه اطلاعات علمی به افراد جامعه است، می تواند در آگاه کردن مردم از مسائل بهداشت فردی و تندرستی خود نقش مهمی را ایفا کند.

بعضی از منابع تهیه اطلاعات مربوط به سلامتی،خانواده ها، دوستان، متخصصان مراقبتهای بهداشتی، اینترنت، تلویزیون، رادیو، روزنامه‌ها، مجله‌ها و کتابها هستند (هادسون و واتس 1996، تو وهارگریوز 2003، دیاز، گریفیس، رینرت، فریدمن ومولتون، 2002). مطالعات انجام شده نشان می دهد تعداد کمی از افراد محل جستجوی اطلاعات تندرستی را کتابخانه‌ها ذکر می‌کنند ( نانسی اوتمان پرس و ماری دیگزهابسون،2005 ).

کتابدار برای شناسایی افراد نیازمند به اطلاعات مربوط به بهداشت فردی و تندرستی می‌تواند افراد را در اجتماعات مذهبی، ورزشی، فرهنگی، اقتصادی و ... شناسایی کند. کسانی که برای دیدن یک مسابقه ورزشی ساعتها وقت صرف می‌کنند، می‌توانند اجتماع مناسبی برای دریافت و انتقال اطلاعات تندرستی باشند. اصولاً این گروه از افراد فرصت کافی برای گوش دادن و یا مطالعه اطلاعات مربوط به تندرستی و سلامتی دارند. همچنین، علاقه‌مندند نیازهای مربوط به تندرستی و سلامتی خود را با مشاوران و مسئولان بهداشت عمومی و حتی کتابداران در میان بگذارند. بنابراین، می‌توان اطلاعات تندرستی و سلامتی را به این گروه از افراد به صورت مؤثر و مناسب منتقل کرد. علاقه‌مندان به مسابقات ورزشی که از گروههای مختلف جامعه می‌باشند، مبلّغان خوبی برای انتشار اطلاعات و پیامهای تندرستی و سلامتی به شمار می‌روند.

مکانهای مذهبی نیز دارای ویژگیهای منحصر به فردی است. کسانی که در نمازهای جماعت، جمعه و یا دعاها و مراسم مختلف مذهبی و حتی راه‌پیماییهای آرام شرکت می‌کنند، می‌توانند اطلاعات تندرستی و سلامتی را دریافت و به دیگران نیز منتقل کنند. این گروه از افراد نیز چون وقت خود را به نیایش، یادگیری و ملاقات با دیگر همفکران خود اختصاص می‌دهند، می‌توانند ابزار مناسبی برای دریافت و رساندن  پیامهای تندرستی و سلامتی به خانواده و دیگر همنوعان خود باشند. با توجه به شرایط خاص مراسم مذهبی در ایران، شاید بتوان گفت بهترین محل برای انتقال پیامهای تندرستی و سلامتی، اجتماعات مختلف مذهبی در کشور است. البته، بهتر است پیامها و اطلاعات با همکاری مبلّغان مذهبی و روحانیون به مردم منتقل شود تا تأثیر بیشتری داشته باشد.

همچنین، در مکانهایی که فعالیتهای اقتصادی و تجاری نیز در جریان است، می‌توان اطلاعات تندرستی و سلامتی را به مردم رساند. رعایت مسائل بهداشتی توسط کارگران کارخانه‌ها و یا کارگاههای ساختمانی، تأثیر فراوان در بهداشت کارگران و محصولاتی که تولید می‌کنند، دارد. چنانچه پیامهای تندرستی و سلامتی به صورت صحیح به کارگران برسد، می‌توان انتظار داشت سلامت عمومی جامعه بیشتر تضمین شود. برای مثال، در یک کارخانه محصولات لبنی، رعایت نکردن بهداشت و مسائل تندرستی می‌تواند ضایعات و لطمات جبران‌ناپذیری را برای جامعه مصرف‌کننده به همراه آورد. کارگران و مسئولان این نوع کارگاهها باید به پیامهای تندرستی و سلامتی مسئولان بهداشتی را بپذیرند ایمان آورده و ملزم به رعایت آنها شوند. رعایت اصول بهداشتی در کارخانه‌های تولیدی که تولیدات آنها در دراز مدت ممکن است ضایعاتی را برای جامعه به وجود آورد نیز بسیار ضروری است. مسئولین بهداشتی باید پیام و اطلاعات تندرستی و سلامتی و عواقب عدم رعایت اصول بهداشتی را در این نوع کارگاهها و کارخانه‌ها نیز متذکر شوند(شریف مقدم،1385).

ویژگیهای مختلف جامعه ای که قرار است خدمات تندرستی و بهداشتی به آن ارائه شود، شامل زبان، فرهنگ، منطقه، جنسیت، تواناییهای خواندن (سواد)، خصوصیات جنسی، روشهای بهداشتی، روشهای یادگیری، ناتوانیها، روشهای فکری، انتقادی، اولویتهای همانند سازی اطلاعات و روشهای تصمیم گیری که بخشی از ویژگیهای جامعه مورد مطالعه است، باید شناخته شود. این ویژگیها را می‌توان برای افراد به صورت انفرادی و یا برای کل جامعه مطالعه کرد.

پیشنهادات

پیامهای مربوط به سلامت و بهداشت فردی را به صورت کوتاه در مکانهایی که افراد بیشتری در آن مکانها تردد می کنند مثل مساجد، مدارس، ورزشگاهها و ...، قرار داد به گونه ای که جذاب باشد.
باید سعی شود پیامهای تندرستی و سلامتی با دانش و اطلاعات افراد هماهنگ و مرتبط باشد تا در برابر پیامها مقاومت نشان ندهند. باید دانست که هرگز از افراد و جوامع و رفتارها و اعتقادهای آنها به اندازه خودشان اطلاع نداریم. در ابتدائی ترین سطح، حساسیتهای فرهنگی شامل تفاوتها و شباهتهای فرهنگی است که باید کتابدار از آنها برای  مقاصد خوداستفاده کند.

آدرس کتابخانه ها و کتابداران مرجع، در بروشورهای معرفی سایتهای پزشکی و بهداشتی، قرار گیرد.

آموزشگران بهداشت عمومی معمولاً برای رساندن اطلاعات در برنامه‌های تلویزیونی شرکت می‌کنند، در رستورانهای عمومی حاضر می‌شوند، به سالنهای آرایشی و زیبایی مراجعه می‌کنند و به طور کلی در هر جا که رعایت مسائل بهداشتی اهمیت ویژه‌ای دارد، حاضر می‌شوند. کتابداران اغلب فکر می‌کنند مردم باید برای کسب اطلاعات مختلف به کتابخانه‌ها مراجعه کنند، لذا اطلاعات مربوط به سلامتی و بهداشت را فقط به کسانی که به کتابخانه‌ها مراجعه کنند ارائه می‌نمایند. ولی اگر این اطلاعات به میان مردم برده شود، بویژه در محلهایی مانند مساجد، سالنهای ورزشی و... که مردم آمادگی پذیرش بیشتری دارند، اثر بیشتر و بهتری خواهد داشت و شانس استفاده از این اطلاعات بیشتر است (راجرز، 2000).

بنابراين، به منظور داشتن جامعهاي سالم و توسعه يافته، بـه كمـك شهروندان آن جامعه نياز است و شهروندان نيز به اطلاعات نيازمند هستند. با توجه به اهميّـت موضـوع سـلامت در جامعـه و كـاهش هزينههاي مربوط به آن، شهروندان به كسـب اطلاعـاتي از قبيـل پيشگيري از بيماري، رژيم غذايي مناسب، شيوه تربيـت كـودك و غيره در رابطه با سلامت خود و ديگـران نيازمنـد هسـتند.
از طرفي هم، با توجـه به تقاضاهاي رو به رشد افراد براي كسب منابع اطلاعات سـلامت، اين نگراني وجود دارد كه چگونه ميتوان بـه اطلاعـات مناسـب و معتبر دسترسي پيدا كرد و كتابخانه چه نقشي ميتواند در اين زمينه ايفا كند(روبنشتاين ، 2015)

Hudson, J.C., & Watts, E. (1996). Hispanic preferences for health care  providers and health care information. Health Mark Quarterly, 14(1), 67-83
Rogers, E. (2000). The diffusion of innovation: Model and outreach from the National Network of Libraries of Medicine to Native American communities. In Burroughs, C., Measuring the Difference: Guide to Planning and Evaluating Health Information Outreach. Seattle: National Network of Libraries of Medicine, Pacific Northwest Region. Retrieved May 7, 2004, from http://nnlm.gov/ evaluation/guide/
شریف مقدم،هادی(1385). نقش کتابدار مرجع در بهبود وضعیت تندرستی و بهداشتی اقشار مختلف جامعه.کتابداری و اطلاع رسانی دوره 9، شماره 4 (پیاپی 36)، صفحه 165-180
http://lis.aqr-libjournal.ir/article_44186.html


 
نسخه قابل چاپ
بيشتر
 [PageVisit]